સમયનો બગીચો

સમયના બગીચામાં એક ઓલવેલ ફરતું હતું.

ક્યારેક તે અતીતના ફૂલોની સુગંધ લઈને આંખો મીંચી દેતો, જાણે જૂના જન્મોની યાદો પવનમાં લહેરાઈને આવતી હોય. ક્યારેક તે ભવિષ્યના વિશાળ વટવૃક્ષની વડવાઈ પર બાળકની જેમ ઝૂલતો અને હજુ જન્મ્યા પણ ન હોય એવા દિવસોની કલ્પનામાં હસતો. તો કોઈ વખત વર્તમાનના બાંકડા પર શાંતિથી બેસીને બગીચામાં રખડતા શ્વાનોને રમાડતો.

અને તમે માનશો?

કેટલીક વાર તો તે સમયના બગીચાની બહાર પણ નીકળી જતું હતું. ત્યાં, જ્યાં “પહેલાં” અને “પછી” જેવા શબ્દોનો કોઈ અર્થ જ નહોતો.

ઓલવેલ સામાન્ય પ્રાણી નહોતું. તે થોડું સ્મૃતિ જેવું હતું, થોડું સ્વપ્ન જેવું, અને થોડું અજવાળા જેવું. બગીચામાં ફરતાં ફરતાં તેની આંખોમાં હંમેશાં અજાણી ચમક તરતી રહેતી.

એક દિવસ તે સમયના બગીચાના પૂર્વ ખૂણે ફરી રહ્યું હતું. ત્યાં જૂના ઘડિયાળોના આકારવાળા વૃક્ષો ઊગેલા હતા. તેમની ડાળીઓ પર સમયનાં સૂકાયેલા પાન લટકતા હતા. અચાનક દૂરથી કોઈ ઓળખીતું હાસ્ય સંભળાયું.

ઓલવેલ અટકી ગયું.

સામે એક શાંત ચહેરાવાળો માણસ ઊભો હતો. તેની આંખોમાં અદભુત સ્થિરતા હતી, જાણે સરોવરનું પાણી પણ તેની સામે ચંચળ લાગે.

“માઈન્ડનેસ!”

ઓલવેલ આનંદથી બોલી ઊઠ્યું.

“ઓલવેલ!”

માઈન્ડનેસ પણ હસી પડ્યો.

લાંબા સમય પછી મળેલા બે મિત્રો એકબીજાને ભેટી પડ્યા. ક્ષણભર માટે સમયના બગીચાની હવા પણ ખુશ થઈ ગઈ હોય એવું લાગ્યું.

“તું અહીં ક્યાંથી?” ઓલવેલે પૂછ્યું.

“તું તો ચાર સૃષ્ટિ પછી મળ્યો! આત્માબેઈઝ સ્કૂલમાં આપણે સાથે ભણતા હતા. પછી તો તું ક્યાં ગાયબ થઈ ગયો એની ખબર જ ન પડી. હું પણ મારા વ્યવસાય માટે બ્રહ્માંડોમાં ફરતો રહ્યો.”

માઈન્ડનેસ હળવેથી હસ્યો.

“હા, પછી હું જુદી જુદી કંપનીઓમાં નોકરી કરતો હતો. છેલ્લે અહીં આ સમયના બગીચાની દેખભાળ કરવાની નોકરી સ્વીકારી. હવે અહીં જ રહું છું.”

“ચાલ, મારી કેબિનમાં બેસીને વાતો કરીએ,” એમ કહી માઈન્ડનેસ ઓલવેલને બગીચાના મધ્યમાં આવેલી નાની લાકડાની કેબિનમાં લઈ ગયો. અંદર દિવાલ પર એક વિશાળ ઘડિયાળ ટાંગેલી હતી, પણ તેની સોયો ફરતી નહોતી. જાણે ત્યાં સમય પણ આરામ કરતો હોય.

વાતો વચ્ચે માઈન્ડનેસે પૂછ્યું,

“તું ક્યાં રહે છે, ઓલવેલ?”

ઓલવેલની આંખોમાં ચમક આવી ગઈ.

“હું તો આ બગીચાથી થોડે દૂર એક બંગલામાં રહું છું. મારા ઘરના દરવાજા પર માત્ર એક જ શબ્દ લખેલો છે — ‘ઇન્ફિનિટી’. ક્યારેક ફૂરસદ મળે તો આવજે.”

એ બંને જૂની યાદોમાં ડૂબીને વાતો કરી રહ્યા હતા, ત્યાં અચાનક બહારથી ગરબડનો અવાજ આવવા માંડ્યો. વૃક્ષોની ડાળીઓ તૂટતી હતી. છોડ ઉખડતા હતા. પક્ષીઓ ગભરાઈને ઊડી રહ્યા હતા.

બંને દોડીને બહાર આવ્યા.

કેટલાંક તોફાની બાળકો બગીચામાં ધમાલ મચાવી રહ્યા હતા. કોઈ ડાળીઓ કાપતું હતું, કોઈ ફૂલ તોડતું હતું.

માઈન્ડનેસનો ચહેરો કઠોર થઈ ગયો. તે લાકડી લઈને આગળ વધ્યો.

“તમે લોકો કોણ છો? અહીં તોડફોડ કેમ કરો છો?”

એક બાળક ગુસ્સાથી બોલ્યું,

“તું કોણ અમને રોકનાર? અમે વૈજ્ઞાનિકો છીએ! સરકારે અમને લાયસન્સ આપ્યું છે. અમારે જે કરવું હોય તે કરી શકીએ!”

માઈન્ડનેસ કંઈ બોલે એ પહેલાં જ ઓલવેલ ધીમેથી આગળ આવ્યું.

તે બાળકોની સામે બેઠું અને શાંતિથી બોલ્યું,

“લાયસન્સ છે? તો અમને પણ બતાવો.”

બાળકોએ ગર્વથી કાગળ કાઢ્યો. માઈન્ડનેસે ધ્યાનથી આખું વાંચ્યું. પછી તેણે ચશ્માં ઉતારીને કહ્યું,

“અહીં માત્ર બગીચામાં રમવાની પરવાનગી છે. તોડફોડ કરવાની નહીં. એટલે નિયમ પ્રમાણે દંડ ભરવો પડશે.”

બાળકોના ચહેરા ફિક્કા પડી ગયા.

પણ ઓલવેલ હળવેથી હસ્યું.

“જો તમે હવે પછી બગીચાને નુકસાન નહીં પહોંચાડવાની ખાતરી આપો, તો દંડ બહુ નાનો રહેશે.”

“શું કરવું પડશે?”

એક બાળકે ધીમેથી પૂછ્યું.

“દરરોજ આ બધા છોડને પાણી પીવડાવવાનું,” ઓલવેલે જવાબ આપ્યો, “અને જે ડાળીઓ તૂટી ગઈ છે, તેમની પાસે બેસીને થોડીવાર માફી માંગવાની.”

બાળકો ચૂપ થઈ ગયા. પછી ધીમે ધીમે તેઓ પાણીના ડોલ લઈ આવ્યા. થોડા સમય પહેલાં જે હાથ તોડફોડ કરતા હતા, એ જ હાથ હવે છોડને પાણી પીવડાવી રહ્યા હતા.

સાંજ થવા લાગી. સમયના બગીચામાં સોનેરી પ્રકાશ પથરાઈ ગયો.

ઓલવેલે આકાશ તરફ જોયું અને કહ્યું,

“ઘણો સમય થઈ ગયો. હવે હું ઘરે જઉં છું.”

“હું જરૂર આવીશ તારા ઇન્ફિનિટી બંગલામાં,” માઈન્ડનેસ બોલ્યો, “પણ ત્યાં ખાસ શું છે?”

ઓલવેલ રહસ્યમય રીતે હસ્યું.

“હું તને એક અદ્ભુત ફિલ્મ બતાવીશ.”

“ફિલ્મનું નામ શું છે?” માઈન્ડનેસ ઉત્સુકતાથી પૂછ્યું.

ઓલવેલ થોડું અટક્યું. તેની આંખોમાં અચાનક અનંત આકાશનું પ્રતિબિંબ ઝીલાયું.

પછી તે ધીમેથી બોલ્યું —
“મહાકાલની લીલા.”

અને એટલું કહી તે સમયના બગીચાના બહાર જતા પથ પર ધીમે ધીમે અદૃશ્ય થવા માંડ્યું.

* * *