સમૃદ્ધ ભારતનો મંત્ર પ્રબુદ્ધ ભારત

આજના આધુનિક યુગમાં જ્યારે આપણે ઝેન-ઝી એટલે કે નવી પેઢીની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે આપણી નજર સામે એક એવી પેઢી આવે છે જે ટેકનોલોજીના માધ્યમથી આખા વિશ્વ સાથે જોડાયેલી છે. આ પેઢી પાસે માહિતીનો અખૂટ ભંડાર છે અને કંઈક નવું કરવાની ઉત્કંઠા છે. પરંતુ, જ્યારે વિષય 'રાજનીતિ'નો આવે છે, ત્યારે મોટાભાગના યુવાનોમાં એક પ્રકારની નકારાત્મકતા જોવા મળે છે. તેઓ રાજનીતિને માત્ર સત્તા મેળવવાના સાધન તરીકે જુએ છે. ઘણા યુવાનો માટે રાજનીતિ એક સુરક્ષિત પ્રોફેશનલ કરિયર બની ગઈ છે, જ્યાં તેમને લાગે છે કે નામ અને દામ બંને મળશે.

પરંતુ વાસ્તવમાં, ભારત જેવા સાંસ્કૃતિક દેશ માટે રાજનીતિ એ ક્યારેય વ્યવસાય હોઈ શકે નહીં. રાજનીતિ એ તો શુદ્ધ 'રાષ્ટ્રનીતિ' હોવી જોઈએ. રાષ્ટ્રનીતિ એટલે એવી નીતિ જેમાં પોતાના સ્વાર્થ કરતાં રાષ્ટ્રનો હિત સર્વોપરી હોય. જ્યારે રાજનીતિ રાષ્ટ્રનીતિ બને છે, ત્યારે તેમાં પદનો અહંકાર ઓગળી જાય છે અને સેવાના અંકુર ફૂટે છે. આ પરિવર્તન સમજવા માટે આપણે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સંસ્કારોમાં ઘડાયેલા એવા મહાનુભાવોને જોવા જોઈએ જેમણે સ્વયંસેવકથી રાજનેતા સુધીની સફર ખેડી અને સત્તાના સર્વોચ્ચ શિખર પર પહોંચ્યા પછી પણ સામાન્ય જીવન જીવવાની મહારથ હાંસલ કરી.

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની વિચારધારાનો પાયો જ 'નિઃસ્વાર્થ સેવા' છે. સંઘમાં વ્યક્તિને શીખવવામાં આવે છે કે તે રાષ્ટ્રનો એક અંશ છે અને તેની શક્તિ સમાજ માટે છે. જ્યારે આવા સંસ્કારો સાથે કોઈ વ્યક્તિ રાજનીતિમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે તેના માટે પાવર અને સ્ટેટસ ગૌણ બની જાય છે અને લોકસેવા મુખ્ય બની જાય છે. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે રાજનીતિમાં કરિયર બનાવવાની આંધળી દોટ જામી છે, ત્યારે આ મહાનુભાવોના ઉદાહરણો નવી પેઢી માટે માર્ગદર્શક બની શકે છે.

ભારતના પૂર્વ વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીજી આ વિચારધારાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. એક સામાન્ય સ્વયંસેવક તરીકે સફર શરૂ કરનાર અટલજી ત્રણ વાર દેશના વડાપ્રધાન બન્યા. તેમણે પરમાણુ પરીક્ષણ દ્વારા ભારતની તાકાત વિશ્વને બતાવી અને કારગિલ યુદ્ધમાં વિજય અપાવ્યો. આટલી ઊંચાઈએ પહોંચ્યા પછી પણ તેમની સરળતા અને સાદગી અકબંધ હતી. સત્તા છોડ્યા પછી પણ તેઓ એક સામાન્ય નાગરિકની જેમ રહ્યા. તેમણે ક્યારેય સત્તાને પોતાના ભોગવિલાસનું સાધન ન બનાવી, પણ રાષ્ટ્રના ઉત્થાન માટે તેને એક જવાબદારી માની.

એવું જ એક બીજું પ્રેરણાદાયી નામ એટલે મનોહર પર્રિકર. આઈ.આઈ.ટી. ગ્રેજ્યુએટ હોવા છતાં તેમણે રાજનીતિનો માર્ગ પસંદ કર્યો કારણ કે તેમને સમાજ માટે કંઈક કરવું હતું. ગોવાના મુખ્યમંત્રી અને દેશના સંરક્ષણ મંત્રી જેવા શક્તિશાળી પદો પર રહ્યા પછી પણ તેઓ હંમેશા જમીન સાથે જોડાયેલા રહ્યા. સાદું શર્ટ, ચપ્પલ અને સ્કૂટર પર મુસાફરી કરવી એ તેમની ઓળખ હતી. કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીમાં પણ જ્યારે તેઓ નાક પર નળી લગાવીને કામ પર આવતા, ત્યારે તે કોઈ વ્યવસાયિક જવાબદારી નહીં પણ રાષ્ટ્ર પ્રત્યેની અતૂટ નિષ્ઠા હતી.

મહિલા નેતૃત્વની વાત કરીએ ત્યારે સુષમા સ્વરાજનું નામ આદર સાથે લેવાય છે. વિદેશ મંત્રી તરીકે તેમણે ભારતની છબી વિશ્વમાં મજબૂત કરી. પરંતુ તેમની સૌથી મોટી વિશેષતા એ હતી કે તેમણે રાજનીતિમાં માનવીય સંવેદનાઓને જીવંત રાખી. ટ્વિટર જેવા માધ્યમનો ઉપયોગ કરીને તેમણે હજારો ભારતીયોને વિદેશી ધરતી પર મદદ પહોંચાડી. તેમના માટે રાજનીતિ એ કોઈ ઓફિસનું કામ નહોતું, પણ એક પરિવારના વડાની જવાબદારી હતી. સત્તા પરથી હટ્યા પછી પણ તેમણે ક્યારેય મોહ રાખ્યો નહીં અને ગરિમાપૂર્ણ રીતે પોતાનું જીવન વિતાવ્યું.

આ શ્રેણીમાં નાનજી દેશમુખનું જીવન પણ અત્યંત અભ્યાસપૂર્ણ છે. તેઓ સક્રિય રાજનીતિમાં ખૂબ જ પ્રભાવશાળી હતા, પરંતુ જ્યારે તેમને લાગ્યું કે હવે સમાજસેવા માટે ગ્રામીણ સ્તરે કામ કરવાની જરૂર છે, ત્યારે તેમણે હસતા મુખે રાજનીતિનો ત્યાગ કર્યો. ૬૦ વર્ષની ઉંમરે નિવૃત્તિ લઈને તેમણે ચિત્રકૂટમાં ગ્રામોદ્ધારનું કાર્ય શરૂ કર્યું. આ ઉદાહરણ ઝેન-ઝી માટે શીખવા જેવું છે કે રાજનીતિ એ આખી જિંદગી વળગી રહેવાની ખુરશી નથી, પણ રાષ્ટ્રને મજબૂત કરવાનું એક ચરણ માત્ર છે.

નવી પેઢીના યુવાનો જ્યારે રાજનીતિમાં આવવાનું વિચારે, ત્યારે તેમણે સમજવું પડશે કે આ કોઈ કોર્પોરેટ જોબ નથી જ્યાં માત્ર પર્સનલ ગ્રોથ જોવાનો હોય. રાજનીતિમાં તમારો હેતુ નેશનલ ગ્રોથ અને સમાજના છેલ્લા માણસનું કલ્યાણ હોવું જોઈએ. આજના યુવાનોમાં ટેકનોલોજીનું કૌશલ્ય છે, જો આ કૌશલ્યને રાષ્ટ્રભક્તિના સંસ્કારો સાથે જોડવામાં આવે તો ભારત સાચા અર્થમાં 'ન્યૂ ઇન્ડિયા' બની શકે છે.

ઝેન-ઝી પેઢી મિનિમલિઝમ અને પારદર્શિતામાં માને છે. આ જ ગુણો રાજનીતિમાં લાવવાની જરૂર છે. ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત શાસન અને ટેકનોલોજી દ્વારા પારદર્શિતા લાવવી એ જ સાચી આધુનિક રાષ્ટ્રનીતિ છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીજી પણ એક સ્વયંસેવક તરીકે ઘડાયા છે અને આજે પણ પોતાની જાતને 'પ્રધાન સેવક' કહે છે. આ શબ્દમાં જ રાષ્ટ્રનીતિનો આખો સાર છુપાયેલો છે. સત્તા એ સેવાનું સાધન છે, સિદ્ધિ નથી.

મિત્રો રાજનીતિને જ્યારે પ્રોફેશનલ કરિયર માનવામાં આવે છે ત્યારે ભ્રષ્ટાચાર જન્મે છે, પણ જ્યારે તેને રાષ્ટ્રનીતિ માનવામાં આવે છે ત્યારે સંસ્કાર અને સેવા જન્મે છે. યુવાનોએ શ્રી અટલજી, શ્રી મનોહર પર્રિકરજી, આપણા યશશ્વી વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજી તથા શ્રીમતી સુષમા સ્વરાજજી જેવા મહાનુભાવોના જીવનમાંથી પ્રેરણા લેવી જોઈએ. રાજનીતિમાં આવો, પણ તે 'કાંઈક બનવા' માટે નહીં પણ 'કાંઈક કરવા' માટે. જ્યારે યુવાનો ડ્રોઈંગ રૂમની ચર્ચાઓ છોડીને નિઃસ્વાર્થ ભાવે મેદાનમાં ઉતરશે, ત્યારે જ ભારતની લોકશાહી વિશ્વમાં દીપક સમાન પ્રજ્વલિત થશે.

ચાલો, આપણે સૌ સાથે મળીને રાજનીતિને વ્યવસાયના બોજમાંથી મુક્ત કરી, તેને રાષ્ટ્રભક્તિના પવિત્ર પથ પર લઈ જઈએ. કારણ કે રાષ્ટ્ર હશે તો જ આપણું ગૌરવ હશે.

વંદેમાતરમ્

* * *