'વિકસિત ભારત ૨૦૪૭’ ના સ્વપ્નદૃષ્ટા, યુગપરિવર્તક નેતૃત્વના પ્રણેતા વિશ્વનેતા પ્રધાનસેવકશ્રી નરેન્દ્ર મોદી

પ્રસ્તાવના: યુગપરિવર્તક નેતૃત્વના પ્રણેતા

સમકાલીન ભારતીય રાજકારણમાં જો કોઈ એક નામે સૌથી વધુ પ્રભાવ પાડ્યો હોય અને કરોડો લોકોની આશા-અપેક્ષાઓને પ્રજ્વલિત કરી હોય, તો તે નામ છે **નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી**. સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાંથી ઊભા થઈને દેશના સર્વોચ્ચ પદ સુધી પહોંચવાની તેમની સફર માત્ર એક રાજકીય કહાની નથી, પરંતુ અતૂટ આત્મવિશ્વાસ, કઠોર પરિશ્રમ, દેશભક્તિ અને અડગ મનોબળનું એક જીવંત ઉદાહરણ છે.
સ્વાતંત્ર્ય ભારતમાં જન્મેલા પ્રથમ વડાપ્રધાન તરીકે, તેમણે દેશની શાસન પ્રણાલીને એક નવી દિશા આપી છે. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી પદથી શરૂ કરીને વિશ્વના સૌથી મોટા લોકતંત્રના વડાપ્રધાન તરીકેની તેમની યાત્રા ભારતીય રાજકારણનો એક સ્વર્ણિમ અધ્યાય છે. આ લેખમાં આપણે તેમના પ્રારંભિક જીવન, સંઘર્ષો, ગુજરાતના વિકાસ મોડેલ, રાષ્ટ્રીય નીતિઓ અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની વધતી પ્રતિષ્ઠા વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.

૧. પ્રારંભિક જીવન અને સંઘર્ષમય બાળપણ

નરેન્દ્ર મોદીનો જન્મ ૧૭ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૦ના રોજ ઉત્તર ગુજરાતના મહેસાણા જિલ્લાના ઐતિહાસિક નગર વડનગર ખાતે એક સામાન્ય પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ દામોદરદાસ મૂલચંદ મોદી અને માતાનું નામ હીરાબેન હતું. તેમનું કુટુંબ પછાત વર્ગ (OBC) સાથે સંબંધ ધરાવતું હતું અને આર્થિક સ્થિતિ અત્યંત સામાન્ય હતી. પરિવારના ગુજરાન માટે તેમના પિતા રેલવે સ્ટેશન પર ચાની દુકાન ચલાવતા હતા, અને બાળપણમાં નરેન્દ્ર મોદી પણ પિતાને આ કામમાં મદદ કરતા હતા.

બાળપણથી જ તેમનામાં તીક્ષ્ણ બુદ્ધિમત્તા અને સેવાભાવ જોવા મળતો હતો. વડનગરની હાઈસ્કૂલમાંથી અભ્યાસ પૂરો કર્યા બાદ, જીવનના પ્રારંભિક તબક્કામાં તેઓ આધ્યાત્મિકતા અને રાષ્ટ્રસેવા તરફ આકર્ષાયા. નાની વયે જ તેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) સાથે જોડાઈ ગયા. સંઘના પ્રચારક તરીકે તેમણે કઠોર શિસ્ત, સાદગી અને સંગઠન કૌશલ્યના પાઠ શીખ્યા. કટોકટી (Emergency) ના કાળા દિવસો દરમિયાન લોકશાહીના રક્ષણ માટે ભૂગર્ભ રહીને સંઘર્ષ કરવામાં તેમણે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ વર્ષોએ તેમના વ્યક્તિત્વને ઘડવામાં અને દેશ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાને દ્રઢ કરવામાં પાયાનું કામ કર્યું.

૨. રાજકીય પદાર્પણ અને સંગઠનાત્મક કુશળતા

૧૯૮૫માં આરએસએસ દ્વારા નરેન્દ્ર મોદીને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) માં જવાબદારી સોંપવામાં આવી. ભાજપમાં જોડાયા બાદ તેમની સંગઠનાત્મક ક્ષમતા સ્પષ્ટપણે દેખાઈ આવી. તેમણે પક્ષને પાયાના સ્તરે મજબૂત કરવા માટે ગુજરાતભરમાં પ્રવાસ કર્યો.

૧૯૯૦ના દાયકામાં લાલકૃષ્ણ અડવાણીની 'સોમનાથથી અયોધ્યા રથયાત્રા'ના આયોજનમાં તેમણે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.

તેમની કુશળ રણનીતિના પરિણામે ૧૯૯૫માં ગુજરાતમાં ભાજપે પ્રથમવાર પોતાના બળે સરકાર બનાવી.

પક્ષના રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ તેમને મહાસચિવ તરીકેની જવાબદારી સોંપવામાં આવી, જ્યાં તેમણે વિવિધ રાજ્યોમાં ચૂંટણી જીતાડવા માટે ઉત્કૃષ્ટ રણનીતિઓ ઘડી.

રાજકારણની આ ભઠ્ઠીમાં તપીને તેઓ એક કુશળ રાજનીતિજ્ઞ અને માસ્ટર સ્ટ્રેટેજિસ્ટ તરીકે ઉભરી આવ્યા.

૩. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે સ્વર્ણિમ કાળ (૨૦૦૧-૨૦૧૪)

ઓક્ટોબર ૨૦૦૧માં જ્યારે ગુજરાત ગંભીર કુદરતી આપત્તિઓ (જેવા કે ૨૦૦૧નો ભુજનો વિનાશક ભૂકંપ) અને આર્થિક મંદીમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું, ત્યારે પક્ષે નરેન્દ્ર મોદીને ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકેની જવાબદારી સોંપી. અહીંથી તેમના શાસકીય કૌશલ્યનો નવો જ અધ્યાય શરૂ થયો.

આર્થિક વિકાસ અને 'ગુજરાત મોડેલ'

નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતને વિકાસના પંથે અગ્રેસર કરવા માટે 'વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત' (Vibrant Gujarat) ગ્લોબલ સમિટની શરૂઆત કરી. આ પહેલ દ્વારા રાજ્યમાં દેશ-વિદેશમાંથી મોટા પાયા પર મૂડીરોકાણ આવ્યું. રોડ-રસ્તા, વીજળી અને પાણી જેવી પાયાની સુવિધાઓ ગામડાઓ સુધી પહોંચાડવામાં આવી. 'જ્યોતિગ્રામ યોજના' દ્વારા ગુજરાતના દરેક ગામને 24 કલાક વીજળી પૂરી પાડવામાં આવી, જેણે રાજ્યના કૃષિ અને ઔદ્યોગિક વિકાસને વેગ આપ્યો.

કૃષિ ક્રાંતિ અને જળ સંચય

રાજ્યમાં ખેતીની કાયાપલટ કરવા માટે 'સુજલામ સુફલામ' અને 'સાત પગલા ખેડૂત કલ્યાણ' જેવી યોજનાઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી. લાખો ચેકડેમોના નિર્માણથી ભૂગર્ભ જળસ્તર ઊંચા આવ્યા, જેના પરિણામે ગુજરાતનો કૃષિ વિકાસ દર એક સમયે દેશમાં સૌથી વધુ (લગભગ 10% આસપાસ) નોંધાયો.

તેમના નેતૃત્વમાં ગુજરાત દેશનું એક અગ્રણી અને ઔદ્યોગિક રીતે સધ્ધર રાજ્ય બન્યું. તેમના આ શાસન મોડેલને દેશભરમાં 'ગુજરાત મોડેલ' તરીકે લોકપ્રિયતા મળી.

૪. રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં પ્રવેશ અને વડાપ્રધાન તરીકેનો કાર્યકાળ (૨૦૧૪ - વર્તમાન)

વર્ષ ૨૦૧૪ની લોકસભા ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીએ ઇતિહાસ રચ્યો. આઝાદી પછી પહેલીવાર કોઈ બિન-કોંગ્રેસી પક્ષે એકલા હાથે સંસદમાં સ્પષ્ટ બહુમતી મેળવી. ૨૬ મે ૨૦૧૪ના રોજ તેમણે ભારતના ૧૪મા વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા. ત્યારબાદ ૨૦૧૯ અને ૨૦૨૪ની સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં પણ પ્રચંડ વિજય મેળવીને તેમણે ઇતિહાસ રચ્યો અને સત્તાની ધુરા સંભાળી.

વડાપ્રધાન તરીકે તેમના કાર્યકાળમાં દેશે અનેક ઐતિહાસિક પરિવર્તનો અને નીતિગત નિર્ણયો જોયા છે:

૧. આર્થિક સુધારાઓ અને ડિજિટલ ઇન્ડિયા

જીએસટી (GST): 'વન નેશન, વન ટેક્સ'ના સ્વપ્નને સાકાર કરતો ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ લાગુ કરવામાં આવ્યો.

ડિજિટલ ઇન્ડિયા: યુપીઆઈ (UPI) અને ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમના માધ્યમથી દેશે નાણાકીય લેણદેણમાં ક્રાંતિ જોઇ, જેનાથી ભ્રષ્ટાચારને નાથવામાં મોટી સફળતા મળી.

મેક ઇન ઇન્ડિયા: ભારતને વૈશ્વિક વિનિમય અને ઉત્પાદન (Manufacturing) નું હબ બનાવવા માટે આ અભિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યું.

૨. સામાજિક કલ્યાણ અને નાગરિક કેન્દ્રીય યોજનાઓ

પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના: કરોડો ગરીબ નાગરિકોના બેંક ખાતા ખોલાવીને તેમને નાણાકીય મુખ્ય પ્રવાહમાં જોડવામાં આવ્યા.

સ્વચ્છ ભારત અભિયાન: દેશને સ્વચ્છ બનાવવા માટે જનઆંદોલન છેડવામાં આવ્યું, જેનાથી કરોડો શૌચાલયોનું નિર્માણ થયું અને લોકોમાં સ્વચ્છતા પ્રત્યે જાગૃતિ આવી.

આયુષ્માન ભારત યોજના: દેશના ગરીબ પરિવારોને 5 લાખ રૂપિયા સુધીની મફત આરોગ્ય સારવાર પૂરી પાડવામાં આવી.

ઉજ્જવલા યોજના: ગ્રામીણ ક્ષેત્રોની માતાઓ-બહેનોને ધુમાડાથી મુક્તિ અપાવવા માટે મફત એલપીજી ગેસ કનેક્શન આપવામાં આવ્યા.

૩. ઐતિહાસિક અને નીતિગત નિર્ણયો

કલમ ૩૭૦ નાબૂદી: જમ્મુ અને કાશ્મીરમાંથી કલમ ૩૭૦ હટાવીને દેશના સંવિધાનને પૂર્ણપણે લાગુ કરવામાં આવ્યું.

રામ મંદિર નિર્માણ: અયોધ્યામાં ભગવાન શ્રી રામના ભવ્ય મંદિરનું નિર્માણ અને પ્રાણપ્રતિષ્ઠા થઈ, જે દાયકાઓ જૂના વિવાદનો સુખદ અંત લાવ્યો.

૫. વિદેશ નીતિ અને વૈશ્વિક મંચ પર ભારતનો પ્રભાવ

નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતે વૈશ્વિક રાજનીતિમાં પોતાની એક મજબૂત અને પ્રભાવશાળી ઓળખ સ્થાપિત કરી છે. તેમની વિદેશ નીતિ 'નેબરહુડ ફર્સ્ટ' અને 'વસુધૈવ કુટુંબકમ'ની ભાવના પર આધારિત છે.

તેમણે અમેરિકા, રશિયા, યુરોપિયન દેશો તેમજ પશ્ચિમ એશિયાના દેશો સાથે ભારતના સંબંધોને નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડ્યા છે.

અમેરિકા, રશિયા, સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), ફ્રાન્સ અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશો દ્વારા તેમને તેમના સર્વોચ્ચ રાજકીય તથા નાગરિક પુરસ્કારોથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની વધતી શાખનું પ્રતીક છે.

વર્ષ ૨૦૨૩માં ભારતમાં સફળતાપૂર્વક આયોજિત જી-૨૦ (G20) શિખર સંમેલન દ્વારા ભારતે વૈશ્વિક નેતૃત્વ પૂરું પાડ્યું અને 'વન અર્થ, વન ફેમિલી, વન ફ્યુચર'નો મંત્ર સમગ્ર વિશ્વને આપ્યો.

૬. વિજ્ઞાન, રમતગમત અને પર્યાવરણ ક્ષેત્રે પ્રગતિ

વડાપ્રધાન મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) એ ચંદ્રયાન-૩ ની સફળતા અને સૂર્ય મિશન (આદિત્ય L-1) દ્વારા વૈશ્વિક ઇતિહાસ રચ્યો છે. આ ઉપરાંત, રમતગમતના ક્ષેત્રમાં ખેલાડીઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 'ખેલો ઇન્ડિયા' અને 'ટોપ્સ' (TOPS) જેવી યોજનાઓ શરૂ કરવામાં આવી, જેના પરિણામે ભારતીય ખેલાડીઓ ઓલિમ્પિક અને એશિયન ગેમ્સમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે.

પર્યાવરણની દ્રષ્ટિએ, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે 'ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ' (ISA) ની સ્થાપના કરીને ભારતને રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્રે અગ્રેસર બનાવવામાં તેમનું યોગદાન અનન્ય છે.

ઉપસંહાર: આધુનિક ભારતના શિલ્પી

નરેન્દ્ર મોદીનું જીવન અને વ્યક્તિત્વ એ સાબિત કરે છે કે જો દ્રઢ સંકલ્પ, ઈમાનદારી અને દેશ માટે સમર્પણની ભાવના હોય, તો કોઈપણ સામાન્ય વ્યક્તિ ઇતિહાસ રચી શકે છે. ચાના વેચાણથી લઈને વિશ્વના સૌથી મોટા લોકતંત્રના વડાપ્રધાન પદ સુધીની તેમની સફર ભારતના કરોડો યુવાનો માટે પ્રેરણાનો અખૂટ સ્ત્રોત છે.

તેમણે ભારતને 'વિકસિત ભારત ૨૦૪૭' તરફ આગળ વધારવાનો સંકલ્પ લીધો છે. તેમની આ સફર માત્ર એક વ્યક્તિની ઉપલબ્ધિ નથી, પરંતુ આત્મનિર્ભર અને સશક્ત ભારતની ઉન્નત ગાથા છે, જે આવનારા સમયમાં પણ ઇતિહાસના પાનાઓમાં સોનેરી અક્ષરે અંકિત રહેશે.