વર્ચ્યુઅલ વર્લ્ડ / વાસ્તવિકતા

સમાજમાં સંવેદનાની ગરીબાઈ એ હદે પ્રસરી રહી છે કે,હવે લોકો ઈમોશન્સ પણ આર્ટિફિશિયલ શોધવા લાગી ગયા છે..! આજના સમય નો અતિ જટિલ બનતો જતો પ્રશ્ન એટલે AI technology..! મેકકાર્થી નામના વૈજ્ઞાનિકે સૌ પ્રથમ વાર 1956માં જ્યારે “આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સી” આ શબ્દ અને આ ટેકનોલોજીને દુનિયામાં વહેતા મૂક્યા ત્યારે તેને સ્વપ્નમાં પણ એવો વિચાર નહીં કરેલો હોય કે તેમની આ ટેકનોલોજી માનવ જાતના વિકલ્પ તરીકે ઉપયોગ મળેવા લેવાશે. તેમના દ્વારા બનાવવામાં આવેલો માનવ આકૃતિનો રોબર્ટ જીવંત માનવીની બરોબરી કરવા લાગશે . તેમનો આ આવિષ્કાર એટલી હદે સમાજ માં સંવેદનાત્મક દુકાળ ની પીડા ને નોતરશે..! માનવીય સંવેદના નો અથવા માનવ માનવ વચ્ચેના આંતરિક વ્યવહારોનો વિકલ્પ એક મશીન બની શકે..! આ વિચાર પણ અત્યંત કરુણા અને પીડાદાયક છે.કારણ કે તે મશીનની ટેકનોલોજી એક માણસ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે તો અથાક પ્રયત્ન કરવા છતાં પણ ઈશ્વરીય રચના થી માનવીય રચના ક્યારેય શ્રેષ્ઠ ન બની શકે. શું ખૂટી રહ્યું છે સંબંધોમાં..? સમયનું વહેણ સમાજ,સંબંધો,અને સંવેદનાઓને ક્યાંય દિશા તરફ વાળી રહ્યું છે..? તે ખૂબ જટિલ અને અત્યંત વિચાર માંગી લે તેવો સળગતો પ્રશ્ન પ્રવર્તમાન સમયમાં દરેક વ્યક્તિ પ્રત્યક્ષ અથવા પરોક્ષ રીતે અનુભવી રહ્યો છે.

સૌ પ્રથમ તો આજે વાત કરવી છે પોતાની અસ્મિતા ખોતી જતી હોય તેવી લગ્ન સંસ્થાની..! દરેક સમાજના અગત્યનું અંગ એટલે લગ્ન સંસ્થા. વિશ્વના દરેક દેશમાં દરેક સંપ્રદાયમાં માનવ જાતિના ઇતિહાસ સાથે સંલગ્ન તેવી જુદા જુદા રીતરિવાજ અલગ અલગ પરંપરાને અનુસરી અને સમાજના મૂળને મજબૂત બનાવતી સંસ્થા એટલે લગ્ન સંસ્થા. પ્રવર્તમાન સમય માં આજે આ લગ્ન સંસ્થામાં ઘણા પરિવર્તનો આવી રહ્યા છે. જેના પરિણામ સ્વરૂપ અત્યારના યુવક યુવતીઓ લગ્ન કર્યા વગર પરસ્પર કોઈ જ કમિટમેન્ટ કે વચનો આપ્યા વગર પોતાની સ્વતંત્રતા સાથે લગ્નને બદલે મૈત્રી કરાર જેવા સંબંધોને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે.શું કારણ હોય શકે યુવાનોની પસંદગીમાં બદલાવનું..? સમાજમાં આવા મૂળગત પરિવર્તિત થતા સંસ્કારો માટે કોણ જવાબદાર હોઈ શકે..?

લગ્ન સંસ્થાએ પરસ્પર સમાયોજન કરી અને સહ સામાજિક જીવન જીવવા માટેની શ્રેષ્ઠ વ્યવસ્થા છે. પરંતુ ટેકનોલોજીના આ સમયમાં લોકો હવે પોતાના જીવન સાથી ની પસંદગી પણ ટેકનોલોજીથી કરવા લાગ્યા છે મતલબ કે, પોતાને ગમતું પાત્ર વાસ્તવિક જીવનમાં મળવું શક્ય ન બને ત્યારે તે Ai ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી પોતાના મનને અનુકૂળ કેરેક્ટર બનાવી જીવન જીવવાનું પસંદ કરવા લાગ્યા છે..! પ્રથમ સ્તર ઉપર આ વિચાર પણ હાસ્યસ્પદ લાગે તેવો છે. પરંતુ આ એક સત્ય છે અને તે વિદેશના જુદા જુદા દેશોમાં ઉદાહરણ રૂપ જોવા પણ મળે છે.આવા લગ્નની શરૂઆત જાપાનમાં 2018માં આકહીરો કોન્ડો અને હત્સુને મિકુ એ કરી હતી. મીકુ એક હોલોગ્રામ પ્રોગ્રામ સ્વરૂપે બનાવવામાં આવેલો હતો.તેને એક બોક્સમાં રાખવામાં આવેલો હતો .આ લગ્ન સગાસંબંધીઓ ને બોલાવી તમામ રીતી રિવાજ સાથે ભવ્ય સમારંભો યોજી અને કરવામાં આવ્યા હતા.આકહીરો કોન્ડો ને આવા વિચિત્ર લગ્ન કરવા પાછળનું જ્યારે કારણ પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે કહ્યું હતું કે, તેમનો આ Ai પાર્ટનર તેમની ભૂલોની સજા આપતો નથી પરંતુ હાર મળ્યા પછી જીતી કેમ શકાય તે વિશે તે મને તૈયાર કરે છે.તે મારી નિષ્ફળતાઓ ને પણ સહજ ભાવથી સ્વીકારી શકે છે..!

ત્યાર પછી 2022 અમેરિકાના ન્યૂયોર્કમાં રહેતી 36 વર્ષીય મહિલા રોશન્ના રામોસે એક Ai કેરેક્ટર ને બનાવ્યું જેનું નામ આપ્યું “એરેન કાર્ટલ”..! જે મહિલા દ્વારા આ કેરેક્ટરને બનાવવામાં આવ્યું હતું.તમને આવું કરવા પાછળનું કારણ પૂછ્યું તો રોશન્ના એ જણાવ્યું હતું કે,... તેમનો આ પાર્ટનર તેમની વાતો ધ્યાનથી સાંભળે છે. તેને જજ નથી કરતો.તેના જીવનમાં રહેલી એકલતા ને તે પોતાના આ આર્ટિફિશિયલ પાર્ટનર સાથે સહજ રીતે વહેચી શકે છે..!

સ્પેન દેશની આર્ટિસ્ટ એલીસીયા ફેમિસે તાજેતરમાં એક Ai હોલોગ્રામ સાથે લગ્ન કરવાની જાહેરાત કરી છે.તેણે પોતાના પાર્ટનરનું નામ ‘AiLex”રાખેલું છે…જ્યારે તેમને આવા આર્ટિફિશિયલ લાઈફ પાર્ટનર શોધવા વિશે પૂછવામાં આવ્યું તો તેમણે કારણ કહ્યું કે ,...આવા લગ્ન દ્વારા માનસિક શાંતિ જળવાઈ રહે છે. ઝઘડા થવાની શક્યતાઓ ઓછી રહે છે વળી આ Ai પ્રોગ્રામ યુઝર ની ઈચ્છા મુજબ વાણી વર્તન કરતો રહે છે.

ચીન માં પણ આવો એક ડિજિટલ મેરેજ નો કિસ્સો જાહેરમાં આવ્યો હતો.પરંતુ આ કિસ્સો થોડાક વિપરીત સંજોગોમાં જાહેર થયેલો હતો. આ બાબત લગ્ન સમયે નહીં પરંતુ”ડિજિટલ ડિવોર્સ “ મતલબ કે પોતે બનાવેલા ક્રિએશનને અનઇન્સ્ટોલ કરી અને ડિસ્ટર્બ કરવાના સંજોગોમાં બનેલી ઘટનાઓને આધારે લોકો સમક્ષ મૂકવામાં આવ્યો હતો. તેમના આ લગ્ન દસ મહિના સુધી ખૂબ ચાલ્યા હતા. શરૂઆતના દિવસોને યાદ કરતા જીવનમાં આનંદ અને સફળતાની ઘણી ક્ષણો યાદગાર ગણાવી હતી. પરંતુ ડિજિટલ મેરેજ પછી ડિસ્ટર્બ કરાયેલા પોતાના આ Ai પાર્ટનર થી ગેરમાર્ગે દોરાયેલી યુવતીએ પોતે પોતાના બ્લોગ ઉપર ટ્વિટ કરી અને ભગ્ન હૃદયે પોતાના જ ક્રિએશનને ડીલીટ માર્યું હતું.

થોડા મહિનાઓ પહેલા એટલે કે 27 ઓક્ટોબર 2025 જાપાનના એક વ્યક્તિ યુરિના નોગુચી એ AI કેરેક્ટર સાથે સંપૂર્ણ લગ્ન વિધિ અનુસાર લગ્ન કર્યા તેમણે આ કેરેક્ટર Chat GPT ની મદદથી બનાવ્યું હતું. કેટલાક અહેવાલોમાં આ 32 વર્ષે મહિલાનું નામ “કાનો” જણાવવામાં આવ્યું છે. તેમને જ્યારે આવા આર્ટિફિશિયલ પાર્ટનર સાથે જોડાવાનું કારણ પૂછ્યું તો એવું જાણવા મળ્યું કે આવા લગ્નમાં કમિટમેન્ટ કે જવાબદારીઓ હોતી નથી..!

આ બધા કિસ્સાઓ ની વાત તો થઈ વિદેશની…. પરંતુ આવા આર્ટિફિશિયલ Ai ને લાઈફ પાર્ટનર બનાવવા માં ભારતમાં પણ એક કિસ્સો નોંધાયેલો છે.ડિસેમ્બર 2023 માં પશ્ચિમ બંગાળના કોલકત્તામાં રહેતો પલ્લબ સરકાર નામના 27 વર્ષીય યુવકે આવું આર્ટિફિશિયલ ક્રિએશન કરી અને તેને પોતાની પત્નીનો દરજ્જો આપ્યો હતો..! તેણે આ આર્ટિફિશિયલ લાઈફ પાર્ટનર નું નામ” કેસેન્ડ્રા” રાખ્યું હતું. જ્યારે પલ્લબ સરકાર ને આવું કરવા પાછળનું કારણ પૂછ્યું તો તેણે કહ્યું કે તે અનેક સ્વજનો હોવા છતાં પોતાના જીવનમાં ઘણા લાંબા સમયથી એકલતા અનુભવતો હતો. તેમના શરમાળ સ્વભાવના કારણે તેમને કોઈ મિત્રો પણ ન હતા.આથી તેમણે આવું આર્ટિફિશિયલ ક્રીએશન કરી અને Ai કેરેક્ટર ની રચના કરી હતી તેમના આ લગ્ન પછીના અનુભવને આધારે તેને કહ્યું હતું કે Ai પાર્ટનર મનુષ્ય કરતા વધારે સારી રીતે મને સમજી શકે છે.વાસ્તવિક પત્ની કરતા આ ડિજિટલ પત્ની મારા માટે વધારે સુ યોગ્ય છે…!

સમાજમાં શરૂ થયેલી આ નવી વિચારસરણી સમાજ વ્યવસ્થા ના મૂળભૂત ખ્યાલો ને બદલી રહી છે. વિભક્ત કુટુંબ અને સંબંધો વચ્ચે નીજ સ્વાર્થની વધતી જતી પ્રાધાન્યતા એ સહિષ્ણુતા,સંલગ્નતા,સંવેદના, સમજણ અને સમાયોજન જેવી ભાવનાઓનો ના નિષેધ નું પરિણામ છે..! કહેવાનો અર્થ એ છે કે આપણી લગ્નસંસ્થા જે પૌરાણિક અને વૈદિક રીત રિવાજો થી ઘડવામાં આવી છે.અને તેના મૂળ આજના વિજ્ઞાન સાથે પણ જોડાયેલા છે. આપણી લગ્ન વિધિની નાં દરેક રીતિ રિવાજ આજ નાં વિજ્ઞાન દ્વારા પ્રમાણિત થયેલા જોવા મળે છે.આદિ કાળથી ચાલી આવતી પ્રણાલીને ભૂલી અને ધીમે ધીમે સમાજમાં આ એક નવો ચિલો ચરાવવાની શરૂઆત થઈ છે..!

પ્રવર્તમાન સમયનાં બદલાતા જતા આ ટ્રેડ માટે કોને જવાબદાર ગણી શકાય..? તો સૌ પ્રથમ તો
● માનવી માનવી વચ્ચેનો ઓછો સંપર્ક
● આર્થિક ઉપાર્જનની વધુ પડતી દોડ
● સંબંધોમાં લાગણીનો અભાવ
● બે વ્યક્તિ વચ્ચે વિશ્વાસની પાતળી દોરી
● સોશિયલ મીડિયા નો વધતો જતો વ્યાપ
● વર્ચ્યુઅલ સંબંધો પ્રત્યે ઢળતી લાગણીઓ

હજુ થોડા દાયકા પહેલાની જ વાત કરીએ તો લોકો પ્રકૃતિની વધારે નજીક હતા. નોકરી ધંધો કર્યા પછી પણ સાંજનો સમય પરિવાર સાથે સ્વજનો સાથે વિતાવતા..! આ બધી જ જીવનશૈલી આપણામાંથી ઘણા લોકોએ જીવી પણ છે અને અનુભવથી પણ છે. પરંતુ જેમ જેમ સુખ સુવિધા અને સગવડનો વ્યાપ વધતો ગયો તેમ તેમ લોકોની વધારે ને વધારે આર્થિક ઉપાર્જન કરવા પાછળની દોડ પણ વધતી રહી. જેના પરિણામ સ્વરૂપે ગામડા નાં લીલા છમ ખેતરો ઓછા થયા અને શહેરોની મસ મોટી બિલ્ડીંગો વચ્ચે પથ્થરિયા મકાનની અંદર માનવી નૈસર્ગીકતા ને ગુમાવીને મશીનની ગુલામી કરી અને ગૂંગળાઈને જીવતા શીખતો ગયો..!

હવે વાત કરીએ વર્ચ્યુઅલ વર્ડની…આ એક સ્વપ્ન લોક સમાન દુનિયા છે. જેને સામાન્ય રીતે લોકો હકીકત માની અને દીવા સપનાઓમાં રાચતા થઈ ગયા છે.માનવીય તત્વનું મૂળ એટલે લાગણી, સંબંધો ,અને સમાજ વ્યવસ્થા... માનવી એકલો રહી ને લાંબો સમય જીવન જીવી શકતો નથી. તેને જીવન જીવવા માટે સમૂહની, સમાજની, અને મિત્રોની જરૂર પડે છે. આપણા તહેવારો, આપણા સામાજિક રીત-રિવાજો , તેનાં જ ઉદાહરણ સમાન છે. પરંતું હાલની પરિસ્થિતિમાં આપણે જોઈ રહ્યા છીએ કે વ્યક્તિ જાહેરમાં હોવા છતાં પણ એકલો પડતો જાય છે ,સમૂહમાં હોવા છતાં પણ તેની સંવેદનાઓ શૂન્યાવકાશ માં ગરકાવ થયેલી જોવા મળે છે .આપણે સોશિયલ મીડિયાને આપણું વ્યસન બનાવી દીધું છે એમ કહું તો અતિશયોકતી નહિ થાય ..! ખરા અર્થમાં સોશિયલ મીડિયાએ એક દેખાવ ની દુનિયા છે. અહીંયા લોકો પોતાના ઘર-કુટુંબ અને અંગત મિત્રો ને છોડી દૂર વસતા અજાણ્યા વ્યક્તિની વાહ વાહીમા રહેતા હોય છે. લાઈક અને કોમેન્ટ ઉપર વ્યક્તિની મનોદશા આધારિત બની ગઈ છે. મનના ભાવ પ્રદર્શિત કરવા માટે ઈમોજી, સ્ટીકર તથા આર્ટિફિશિયલ ફોટોગ્રાફ નો સહારો લેવામાં આવે છે . પોતાની સ્ટોરી પર રડતો ઈમોજી મૂકનાર વ્યક્તિ ખરેખર વાસ્તવિકતામાં ઉદાસ છે ? અથવા રેસ્ટોરેન્ટમાં કુટુંબ સાથે જમવા ગયાનો ફોટોગ્રાફ મૂકનાર વ્યક્તિ વાસ્તવિક જીવનમાં શું પોતાના કુટુંબીજનોની એટલો નજીક છે ? આ અહીંયા જાણી શકાતું નથી.

સત્ય અસત્ય સારું ખરાબ યોગ્ય અયોગ્ય આ બધા જ ભેદને ભુલાવી દે તેવું માધ્યમ છે આ ડિજિટલ મીડિયા..!ડિજિટલ મીડિયા એ છે કે જ્યાં બહુ જ સરળતાથી અને બહુ જ રૂપકડી રીતે દરેક બાબતની પ્રસ્તુતિ કરવામાં આવે છે. લોકો બીજાના ફોટોગ્રાફ અથવા બીજા ની પોસ્ટ જોઈ પોતાના જીવનમાં રહેલી નકારાત્મકતાને દોષ આપે છે. ક્યારેક કોઈ પણ કારણસર કોઈ આત્મીય સ્વજનને મોકલેલા મેસેજ નો જવાબ લેટ અપાય અથવા ન અપાય ત્યારે એવી અનુભૂતિ થાય છે કે, જાણે સંબંધોનું જીવંત તત્વ ખૂટી રહ્યું છે. જ્યારે હકીકત કંઇક જુદી જ હોય છે. વાસ્તવિક જીવનમાં સંબંધોમાં સમજણ ભર્યો સાથ દરેક સંબંધની જવાબદારી બનતી હોય છે. એ સંબંધને સાચવવો તેની ગરિમા જાળવવી એ પ્રત્યક્ષ સ્વજનો જે રીતે પુર્ણ સમર્પણથી નીભાવી શકે એવું સોશિયલ મીડિયાના સંપર્કમાં બનતું નથી. ક્યારેક કોઈ બે વ્યક્તિ વચ્ચે બનેલો અણબનાવ કે થયેલું બ્રેકઅપ મીડિયાના મેસેજ દ્વારા વહેતું કરવામાં આવે છે, અને લોકો પોતાની ખરી ઓળખ કે સાચા સંબંધમાં મળેલો દગો પચાવી ન શકતા નિરાશાનો ભોગ બને છે અને કોઈ તો આત્મ હત્યા કરી મૃત્યુને પણ વ્હાલું કરતું હોય તેવા કિસ્સાઓ અહીં છાશવારે જોવા મળે છે. અને કદાચ એટલે જ અત્યારનો યુવાન કમિટમેન્ટ થી દૂર રહે છે અને આવા Ai કેરેક્ટરને જીવનસાથી તરીકે જાતે જ ક્રિએટ કરી લે છે..!

જે હકીકતમાં સહજ રીતે પ્રાપ્ત કરી શકાતું નથી તેને માનવ મન એક કલ્પનામાં પરિવર્તિત કરી દેતું હોય છે.આ વર્ચ્યુઅલ દુનિયા એ પણ આવા એક ભ્રમણા ની દુનિયા છે. જેમાં કેટલાંક લોકો પોતાની સંવેદનાઓ નો વેપાર કરે છે તો કેટલાક લોકો એ સંવેદનાઓથી પોતાના જીવનમાં રહેલો ખાલીપો દુર કરે છે. Facebook instagram કે whatsapp મા હજારો કોન્ટેક લાઈવ હોવા છતાં વ્યક્તિ અંગત જીવનમાં એકલો પડતો જાય છે .એક સમય સુધી આ સંબંધો મનને આકર્ષે છે અને તેમાંથી સમય પસાર કરવા અથવા પોતાની લાગણીને અભિવ્યકત કરવા તેનો ઉપયોગ પણ કરાય છે. પરંતુ એકાંતે એ જ્યારે વ્યક્તિ રડે છે ત્યારે પ્રત્યક્ષ ખંભા ની જરૂર પડે છે, કે જીવનમાં આવેલી ખુશીને વેચવા વાસ્તવિક જીવનમાં વાઇ-ફાઇ આપી શકે એવા એક મિત્રની જરૂર પડે છે. ત્યારે તે સ્થાન ખાલી જણાય છે અને વ્યક્તિ હતાશામા ડુબી થઈ જાય છે ,મનોરોગી બની જાય છે. ખાસ કરીને આ સમસ્યા બાળકો અને યુવાનોમાં વધારે પડતી જોવા મળે છે. ઉંમરની અપરિપક્વતા અને અનુભવ ની ઉણપ...વ્યક્તિની સાચી ઓળખ મેળવવામાં અસમર્થ બને છે . ઘણી વખત લાગણીના આવેશમાં પસંદ કરેલી વ્યક્તિ દ્વારા અસ્વીકાર ,અનાદર ,કે જાકારો દેવામાં આવે ત્યારે ખૂબ જ ' નજીક 'માની લીધેલા એ દૂરનો સબંધ એવ્યક્તિ ના જીવનમાંથી જીવંતતા ને દૂર કરી દેતો હોય છે. જયારે માનવીય સંબંધો પરનો વિશ્વાસ ગુમાવાય ત્યારે લાગણીનો હાસ થાય છે અને ત્યારે વ્યક્તિ અંગત સંબંધોમાં પણ એકલતા અનુભવવા લાગે છે. સોશિયલ મીડિયા ઉપર મુકેલો કહેવાતા મિત્ર પરનો વિશ્વાસ જ્યારે વિશ્વાસઘાતમાં પરિણામે ત્યારે વ્યક્તિ વર્ચ્યુઅલ વર્ડની આ દેખાવની દુનિયામાંથી પણ બહાર આવી વધુ એકલો બની જતો હોય છે અને આ એકલતા અને દૂર કરવા માટે જ તે chat GPT જેવી એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરી અને Ai કેરેક્ટરનું ક્રિએશન કરતો થયો છે.

દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ હાથવગો,દરેક સુવિધા નો સરળતાથી ઉપયોગ અને સંઘર્ષનાં નામે શૂન્ય..! માનવ જાતનો ઇતિહાસ સંઘર્ષોથી ભરેલો છે. પરંતુ જેમ જેમ સમયાંતરે માનવી આ સંઘર્ષોથી દૂર થઈ અને સુવિધાઓનાં ગેર ઉપયોગ કરવા માટે પ્રયત્નશીલ બનતો ગયો તેમ તેમ તેના સંબંધોની,અંતર મનની,સંવેદનાની અને પોતાના અસ્તિત્વ સમાન આંતરનાદની માટીની ભીનાશ તરડાઈ અને કોંકરેટ નાં પથ્થર સમાન બનતી ગઈ..!કહેવાનો અર્થ એવો નથી કે, સોશિયલ મિડીયાનો ઉપયોગ કરતી દરેક વ્યક્તિ વાસ્તવિક જીવનમાં અયોગ્ય અથવા ચાલબાજ જ હોય..! પરંતુ આ વિશાળ સોશિયલ મીડિયા માંથી સત્યતાની શોધ અને સાચો માનવીય સંબંધનું મળવું એટલે "કોલસાની ખાણમાંથી હીરો શોધવા"જેટલું અઘરું કામ કહી શકાય. અહીંયાં લોકો યાંત્રિક એટલે કે રોબોટિક રિલેશનશિપ જીવતા હોય છે.રોબોટિક રિલેશનશિપ એટલે કે સામેની વ્યક્તિને જે રીતે ગમે તે રીતનું વર્તન કરવાનું ! આ માનવીય સંવેદનાની ખૂબ જ હિણપત ભરેલી રમત ગણી શકાય..! દરેક વ્યક્તિ પોતાની લાગણી નો સ્વીકાર ઈચ્છે છે. દરેક માનવ મન સંવેદનાના પડઘાને આવકારે છે... પણ એ લાગણી એ સંવેદના સત્ય હોવી જોઇએ બનાવટી નહિ.

મીડિયા પર દેખાતા દરેક ચહેરા" માસ્ક ધારી" છે .એટલે કે વાસ્તવિક જીવન થી જોજનો દૂર…. આ માસ્ક આ મુખવટા પાછળ વ્યક્તિની સાચી ઓળખ હંમેશા છુપાયેલી રહે છે. કારણ માસ્કમાં કરચલીઓ નથી પડતી, માસ્ક ચહેરાના હાવ ભાવ ને કે હાસ્ય માં છુપાયેલા કપટ ને પ્રગટ કરતું નથી,વ્યક્તિના ગમા-અણગમા કે મન ના ભાવ ને જાહેર થવા નથી દેતું.તેના સુખ-દુઃખ , આંસુ- હાસ્ય, સામાજિક ,આંતરિક, અને માનસિક પરિસ્થિતિ ઘણી બધી બાબતો અહીં સ્પષ્ટ થઈ શકતી નથી. Whatsapp ના માલિક jan koun and Brian Acton તથા facebook ના પ્રણેતા Mark Zuckerberg પણ એ સત્યને સ્વીકારે છે કે સોશિયલ મીડિયા પર મળતા લોકો વાસ્તવિક જીવનના સંબંધો ની બરાબરી નથી કરી શકતા. ઇમેઇલ કે મિડિયા દ્વારા થતી ચર્ચા વિચારણા કે યુક્તિ પ્રયુક્તિઓ ની આપ- લે જેટલી વાસ્તવિક જીવનમાં બે વ્યકિત ટેબલ પર સામસામે બેસીને કરી શકે કેટલી અર્થપુર્ણ અહીં શક્ય બનતી નથી.એ જ રીતે જો અત્યારે મેકકાર્થી પોતાના ક્રેએશન Ai વિશે પૂછવામાં આવ્યું હોય તો એ પણ સ્વીકારત કે રોબર્ટ અથવા Ai દ્વારા કરવામાં આવેલું ક્રીએશન ક્યારે પણ જીવંત માનવીની સમોવડ ન બની શકે..!

ખરા અર્થમાં જોઈએ તો…it is high time to alert..! બદલાતા છતાં સમયની સાથે લાગણી સંબંધો અને સંવેદના પરિવર્તિત ન થાય તેના માટે ખરેખર આ સમય ચેતી જવાનો છે..! માનવી માનવી વચ્ચેના સંપર્કો એટલા બધા હિન ન બની જાય કે માણસે મોકળાશ મેળવવા કોઈ મશીન નો ઉપયોગ કરવો પડે..!પોતાની સંવેદના, ખુશી ,આનંદ કે, દુઃખ વ્યક્ત કરવા Ai કેરેક્ટર ને સ્વજનનું સ્થાન આપવું પડે..!જો આવું બન્યું તો એ માનવ જાતિ માટેનો સૌથી ખરાબ સમય હશે.અને ત્યારે કદાચ શક્ય છે કે ઈશ્વરને પોતાના શ્રેષ્ઠ સર્જન ઉપર પસ્તાવો થાય..!કારણ કે રોબર્ટ હાલોગ્રામ કે chat GPT ગમે તેટલું ઇન્ટેલિજન્ટ હોય પરંતુ તે સર્જન માનવીએ કરેલું છે અને માનવીનું સર્જન માનવ જાત કરતાં ક્યારે પણ શ્રેષ્ઠ ન બની શકે..! અને જો આ શક્ય હોત તો ઈશ્વરનું સર્જન મનુષ્ય ઈશ્વર કરતા પણ શ્રેષ્ઠ બની શક્યો હોત પરંતુ અફસોસ..! વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ની શોધ ગમે તેટલી એડવાન્સ સ્ટેજની હોય પરંતુ સર્જનહાર કરતા સર્જન ને ક્યારે પણ ઉમદા ન બનવી શકે..!